هنگام بازگشت مشاهده كردم كه آن برده در حضور امام سجاد عليه السلام جان سپرده است . » ارجاعات گذشت : در روايت شازندهم از باب يكم از ابواب كسب‌هاى روا و ناروا فرموده امام عليه السلام كه : « . . . هر چيزى كه به آن دستور داده شده است از آنچه غذاى مردم و سامان امورشان در راه‌هاى صلاح به آن است . . . پس همه اين‌ها خريد و فروش و نگهدارى و به‌كارگيرى و بخشيدن و عاريه دادنش حلال است و شيوه‌هاى حرام خريد و فروش ، پس هرآنچه داراى فساد است از چيزهاى نهى شده از نظر خوردن يا نوشيدن يا كسب يا ازدواج يا مالك شدن يا نگهدارى يا بخشيدن . . . پس همه اين‌ها حرام و حرام شده است . » و همچنين اين سخن امام عليه السلام كه : « و همچنين هر كالاى سرگرم‌كننده و نهى شده از چيزهايى كه با آن به غير خدا نزديك مىشود . . . پس آن حرام و حرام شده است ، خريد و فروش و نگهدارى و مالك شدن و بخشش و عاريه دادن و هرگونه تصرفى در آن مگر در حال ناچارى حرام است . » و اين سخن : « مالكيت و به خدمت گرفتن برده از شش راه جايز است : مالكيت غنيمت ، مالكيت از راه خريد ، مالكيت از راه ميراث ، مالكيت از راه بخشش ، مالكيت از راه عاريه و مالكيت اجرت پس اين جهات حلال است . » و در روايات باب هفتاد و هفتم و هفتاد و هشتم از ابواب كسب‌هاى روا و ناروا مناسب با اين بحث هست . مىآيد : و در روايات ابواب بعدى مربوط به ابواب هيات مناسب با اين بحث خواهد آمد . باب 2 حق رجوع در هبهء دين 402 - ( 1 ) معاوية بن عمار گويد : « از امام صادق عليه السلام سؤال كردم : شخصى از ديگرى تعدادى درهم طلبكار و آن‌ها را به وى مىبخشد ، آيا مىتواند بازگردد ؟ امام عليه السلام فرمود : نه . » مرحوم شيخ طوسى قدس سره در كتاب الاستبصار اين روايت را حمل بر استحباب كرده است . 403 - ( 2 ) در كتاب دعائم الاسلام دربارهء شخصى كه درهم‌هايى را كه از ديگرى طلبكار بود ، بخشيد روايت مىشود كه امام صادق عليه السلام فرمود : « حق بازگرداندن آنها را ندارد . » 404 - ( 3 ) معاوية بن عمار گويد : « به امام صادق عليه السلام گفتم : شخصى تعدادى درهم به ديگرى بدهكار بود . طلبكار آنها را به وى بخشيد سپس برگشت ، آن‌گاه بخشيد و پس از آن بازگشت ، آن‌گاه براى بار سوم بخشيد و درگذشت . امام عليه السلام فرمود : آنها متعلق به كسى است كه به وى بخشيده است . »